HISTORIA SPÓŁDZIELNI

Decyzję o budowie osiedla im. I.J. Paderewskiego podjęto w 1965 roku, a projekt wyłoniono w konkursie architektonicznym, który wygrał zespół w składzie: Jurand Jarecki, Stanisław Kwaśniewicz i Ryszard Ćwikliński. Główny autor projektu Jurand Jarecki pochodzi z Zakopanego. Architekturę skończył na Politechnice Krakowskiej. Niedługo po studiach trafił do pracowni Miastoprojekt. Tu znalazł się w zespole odpowiadającym za kształt centrum Katowic. Zaprojektował lub brał udział w projektach między innymi takich budynków jak: domy handlowe Skarbek i Zenit, pasaż handlowy przy ul. Chorzowskiej, Haperowiec - wówczas jeden
z najwyższych budynków mieszkalnych w kraju, mieszczący się przy ul. Sokolskiej. Projektował kino "Kosmos" oraz po wielu latach - także Bibliotekę Śląską.

Projekt osiedla był inspirowany ideami Le Corbusier („słońce, przestrzeń, zieleń”). Początkowo zakładano zróżnicowaną wysokość zabudowy (od wysokich bloków po niższe przy terenach zielonych)(fot.1), jednak ostatecznie zdecydowano o większej liczbie wysokich budynków, by zwiększyć liczbę mieszkańców do 12 tys. Jak wyglądał ten projekt można zobaczyć na zdjęciu (fot.2). Osiedle zaprojektowano funkcjonalnie – z dostępem do szkół, sklepów, przychodni i terenów rekreacyjnych oraz z bezpiecznym układem dróg dla pieszych. Nie wszystkie elementy projektu zrealizowano – nie powstało planowane centrum usługowe, kinoteatr ani główny pasaż pieszy. Zbudowano jedynie dwa pawilony usługowe. Pierwszy, gdzie znajduje się siedziba Spółdzielni przy ul. Paderewskiego, drugi w rejonie Sowińskiego, gdzie mieści się Klub „Rezonans”. Zrezygnowano niestety również z planowanych wielopoziomowych garaży.

Budowę rozpoczęto w 1970 roku (fot.3) a pierwszy blok przy ul. Sikorskiego 32-36 oddano szczęśliwym mieszkańcom 31 grudnia 1972 roku. Resztę bloków
z rejonu ul. Sikorskiego oddano w latach 1973 - 75. Bloki rejonu ul. Granicznej oddawano w latach 1976 - 80, a z rejonu ul. Sowińskiego w latach 1978 - 81. Ostatni blok, na ul. Sowińskiego 1-3 oddano 23 grudnia 1981 roku.

Niestety osiedle budowano w trudnych czasach, gdzie brakowało odpowiednich materiałów, a nierzadko i fachowców. Na budowie osiedla bywali zatrudniane osoby
z krótkimi terminami odsiadywania wyroków w zakładach karnych, nie znający się na budownictwie, czego efektem były liczne niedoróbki. Krzywe ściany, chaotycznie ułożone instalacje elektryczne wykonane z kabli aluminiowych, szwankująca wentylacja w upalne dni, wypaczone, drewniane okna to tylko kilka przykładów usterek, które z biegiem lat zostawały na bieżąco eliminowane. Tereny wokół bloków również pozostawiały wiele do życzenia. Z początku mieszkańcy, by dojść do swoich klatek schodowych nie raz brodzili w błocie. Sytuacja zmieniła się wraz z odsłonięciem Pomnika, Żołnierza Polskiego, w 1978r. Przy tej okazji uporządkowano alejki i tereny zielone.

Początkowo budynki na osiedlu miały być jednakowe, jednak ze względu na ogromne zapotrzebowanie mieszkaniowe, już w trakcie budowy architektom kazano, po raz kolejny wprowadzić zmiany. Bloki w rejonie ul. Sikorskiego zyskały szersze korytarze, na 2,5 metra i nieco większe mieszkania. W blokach położonych przy

ul. Granicznej i Sowińskiego nakazano zawęzić korytarze, aby pomieścić więcej mieszkań.

Elewację budynków stanowił z początku goły, szary beton, i namalowane w pionie, między oknami, czerwone, zielone i niebieskie pasy (Fot.4). Stąd wzięła się używana chętnie przez mieszkańców osiedla nomenklatura: czerwone, zielone i niebieskie bloki, gdyż każdy z tych kolorów odpowiadał danej ulicy. Sikorskiego to były bloki czerwone, Graniczna - zielone, a Sowińskiego - niebieskie. Z czasem wygląd budynków uległ zmianie w wyniku modernizacji.

Na przełomie lat 80. i 90. stan techniczny osiedla był bardzo zły. Najstarsze bloki miały za sobą 20 lat eksploatacji. Instalacje wodno-kanalizacyjne były zużyte, na wyższych kondygnacjach często brakowało wody, budynki były niedogrzane, nieocieplone, a dachy przeciekały. Stolarka okienna od początku była wadliwa. Klatki schodowe, chodniki i tereny zielone były zaniedbane. Dodatkowym problemem było nieegzekwowanie szkód górniczych. Istotnym czynnikiem była niewydolna struktura zarządzania w Katowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej (KSM), obejmującej 8 administracji. Decyzje zapadały centralnie, bez wiedzy lokalnych administracji, które nie miały wpływu na stawki usług, zaopatrzenie czy zatrudnienie pracowników. Procesy decyzyjne były długotrwałe, a środki finansowe, między innymi z wynajmu lokali, nie zasilały osiedla. Brak kontroli nad lokalami użytkowymi oraz problemy z płatnościami skutkowały utratą wykonawców i pogłębianiem się zaniedbań.

Nie mogło to długo pozostać bez echa więc w 1990 roku grupa społeczników z osiedla postanowiła odłączyć się od Katowickiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Sam pomysł usamodzielnienia pojawiał się już w trakcie budowy osiedla, ale dopiero szybko pogarszający się jego stan oraz zmiany ustrojowe w kraju sprawiły, że nastał odpowiedni moment, by znalazł się dobry gospodarz, jednoznacznie odpowiadający za powierzony mu teren.

Kluczowe wydarzenia związane z wyodrębnieniem:

27.02.1990 – powołanie Rady Osiedla i zgłoszenie wniosku o odłączenie od KSM,
10.05.1990 – upoważnienie do działań w kierunku podziału spółdzielni KSM,
18.12.1990 – formalne żądanie zwołania walnego zgromadzenia KSM,
23.02.1991 – decyzja o podziale KSM,
2.03.1991 – uchwalenie statutu i wybór Rady Nadzorczej oraz Zarządu Spółdzielni,
5.04.1991 – powstanie Spółdzielni Mieszkaniowej im. I.J. Paderewskiego.

Nowo powstała spółdzielnia od początku zmagała się z trudną sytuacją finansową – wpływy pokrywały jedynie ok. 40% kosztów. Konieczne były podwyżki opłat, poprawa ich ściągalności, oszczędności oraz poszukiwanie dodatkowych źródeł dochodów. Równocześnie rozpoczęto intensywne działania remontowe
i modernizacyjne: wymieniono instalacje wodno-kanalizacyjne, ocieplono budynki, zlikwidowano zsypy, wprowadzono opomiarowanie mediów, naprawiono balkony, uporządkowano zieleń i zagospodarowano lokale użytkowe. Dzięki wsparciu władz miasta i województwa poprawa była widoczna już po kilku latach.
W latach 1999–2001 wybudowano osiedle „Przystań” (fot.5), a kolejnych latach zrealizowano między innymi wymianę wind, instalacji elektrycznych i pionów wodnych, remonty klatek schodowych oraz trwającą do chwili obecnej termomodernizację budynków (fot.6) (na tę chwilę do termomodernizacji zostały już tylko dwa ostatnie bloki przy ulicy Sikorskiego). Po przez stale rosnącą liczbę samochodów podjęto również doraźne próby rozwiązania ciągłego zapotrzebowania na miejsca parkingowe. Niewielkim kosztem powierzchni trawników udało znacznie zwiększyć ilość miejsc parkingowych.

Obecnie Spółdzielnia zrzesza 4 154 członków, a w jej zasobach zamieszkuje 6 807 osób. Do zasobów Spółdzielni należy 27 budynków wielorodzinnych, w tym 20 budynków 10 i 11-piętrowych oraz 7 budynków 4-piętrowych. W zasobach znajduje się 4 147 lokali mieszkalnych i 96 garaży. Łączna powierzchnia użytkowa lokali mieszkalnych wynosi 201 588,51 m², natomiast garaży – 1 634,45 m².Spółdzielnia posiada 246 lokali użytkowych o powierzchni użytkowej 12 812,42 m². Tereny spółdzielcze zajmują 24,63 ha i są oddane Spółdzielni w wieczyste użytkowanie.

Położenie osiedla blisko centrum Katowic i Doliny Trzech Stawów, doskonałe skomunikowanie z resztą organizmu miejskiego, obecność szkół na terenie, bliskie sąsiedztwo 4 wyższych uczelni, mnogość placówek handlowych w tym bliskość dużego centrum handlowego 3 Stawy, to tylko część atutów jakimi mogą pochwalić mieszkańcy zasobów Spółdzielni Mieszkaniowej im I.J. Paderewskiego. Od początku było to jedne z najbardziej pożądanych miejsc do zamieszkania w Katowicach.

Czego można życzyć Zarządowi z okazji jubileuszu 35-lecia? Na pewno, by nigdy nie brakło siły ani entuzjazmu w dążeniu do dalszej poprawy komfortu mieszkańców i upiększaniu osiedla, bo na osiedlu wielkości małego miasta zawsze jest wiele do zrobienia.

Tak trzymać!

Fot.1 – Szkic koncepcyjny

Fot.2 – Makieta osiedla wg pierwotnego projektu

Fot.3 – Budowa bloków w rejonie Sikorskiego ( pierwsza połowa lat 70-tych)

Fot.4 – Oryginalna elewacja bloków (rejon Sikorskiego)

Fot.5 – Osiedle „Przystań”

Fot.6 – Blok przy ul. Sowińskiego 43-45 po termomodernizacji.